Arapça Haftanın Günleri

Arapçada haftanın günleri çoğunlukla sayılardır. الأحد (al-aḥad) Pazar'dır ve "bir" anlamına gelir; sayım Perşembe için kullanılan "beşinci" anlamındaki الخميس (al-khamīs) kelimesine kadar sürer. Kalıbı yalnızca iki gün bozar: Cuma, toplanma anlamındaki الجمعة (al-jumuʿa), Cumartesi ise dinlenme anlamındaki السبت (al-sabt).

İnternetteki listelerin neredeyse hepsi bu kelimelerin Modern Standart Arapça (Fusha) karşılığını verip orada durur. Oysa kimsenin sesli söylemediği biçim budur. Aşağıdaki tablo yedi günün tamamını Fusha'da ve karşılaşma ihtimalinizin en yüksek olduğu dört konuşma türünde veriyor; böylece hem bir Suriye takvimini okuyabilir hem de Kahireli bir taksi şoförünü anlayabilirsiniz.

Arapçada haftanın 7 günü, beş türde

Fusha'da yedi gün şunlardır: al-aḥad, al-ithnayn, al-thulāthāʾ, al-arbiʿāʾ, al-khamīs, al-jumuʿa ve al-sabt. Konuşma dilindeki biçimler bunlardan önemli ölçüde ayrılır. Salı için Kahire التلات (it-talāt), Şam التلاتا (it-talāta) der ve ders kitabı size ikisini de öğretmez.

Bu tablolar nasıl okunur

Her hücrede önce Arap harfleriyle yazılış, altında transliterasyon yer alır ve sayfanın tamamında tek bir sistem kullanılır. Uzun ünlülerin üzerinde düz çizgi vardır (ā, ī, ū). Kalın ünsüzlerin altında nokta bulunur (ṣ, ḍ, ṭ, ḥ). ʿ işareti ayn harfini, ʾ ise hemzeyi gösterir. ē ve ō ünlüleri yalnızca lehçe sütunlarında görülür, çünkü Fusha'da bu ünlüler yoktur: Fusha'daki اثنين ithnayn, Şam'da tnēn, Kahire'de itnēn olur.

Arapça, bir takvimde veya dükkân tabelasında göründüğü gibi harekesiz yazılmıştır. Belirlilik takısı ال (al-) her gün adının parçasıdır ve konuşmada kendisinden sonra gelen harfe benzeşir; transliterasyonların is-sabt ve it-tnēn şeklinde olmasının nedeni budur.

Arapçada gün, يوم (yawm) kelimesiyle söylenir. Onu bir gün adının önüne koyduğunuzda hem "Pazartesi" hem de "Pazartesi günü" anlamını elde edersiniz: يوم الاثنين (yawm al-ithnayn). Harf-i cer gerekmez. Fas bu konumda gün için farklı bir kelime kullanır, نهار (nhār); bu yüzden orada Pazartesi nhar t-tnin olur.

Arapça günler neden sayıdır, Cuma ve Cumartesi neden değildir

Yedi Arapça gün adının beşi, Pazar'dan itibaren sayılan sıra sayılarıdır. الأحد (al-aḥad) واحد (wāḥid, bir), الاثنين (al-ithnayn) اثنان (ithnān, iki), الثلاثاء (al-thulāthāʾ) ثلاثة (thalātha, üç), الأربعاء (al-arbiʿāʾ) أربعة (arbaʿa, dört) ve الخميس (al-khamīs) خمسة (khamsa, beş) üzerine kuruludur. 1'den 100'e Arapça sayıları zaten biliyorsanız, bu kelimelerin yedide beşini de aslında biliyorsunuz, yalnızca kimse size söylememiş.

Sayım beşte durur. Cuma, cemaatle kılınan صلاة الجمعة (ṣalāt al-jumuʿa) namazından dolayı, toplamak anlamındaki جمع (j-m-ʿ) kökünden gelen الجمعة (al-jumuʿa) kelimesidir. Ad İslami'dir ve daha eski bir adın yerini almıştır: İslam öncesi Arabistan'da bu güne العروبة (al-ʿarūba) denirdi. Cumartesi, durmak veya dinlenmek anlamına gelen Sami bir kökten gelen السبت (al-sabt) kelimesidir; İbranicedeki shabbat ve İngilizcedeki sabbath kelimelerinin arkasındaki kelimenin ta kendisidir. Arapça bu kelimeyi kendisi türetmedi; yedi günlük haftanın kendisiyle birlikte miras aldı.

Müslümanlara özgü ayrı bir gün adları takımı yoktur. Müslümanlar günlere, Arapça konuşan herkesin verdiği adları verir. Dini bir adı olan tek gün Cuma'dır; Cumartesi'nin adı ise onu kullanan her iki dinden de eskidir.

Arapçada hafta Cumartesi mi, Pazar mı başlar?

Arapçada hafta Pazar günü başlar. Bunu adlar belirler. Al-aḥad "bir", al-khamīs ise "beşinci" demektir; yani Pazar'dan Perşembe'ye kadar olan günler birden beşe kadar olan günlerdir ve başka hiçbir şey uymaz. Yine de Cumartesi diyen kaynaklar bulursunuz; bunlar kelimeleri değil, çalışma takvimini anlatır. Haftanın pratikte nerede başladığı ise ayrı bir sorudur. Ülkeye bağlıdır ve yaşayanların hatırlayabileceği bir süre içinde iki kez değişmiştir. Aşağıdaki tablo 17 Arap devletinin resmî hafta sonunu ve çalışma haftasını gösteriyor.

Eski kaynaklardaki karışıklığın çoğunu iki tarih açıklar. Birleşik Arap Emirlikleri, kamu sektöründeki hafta sonunu Eylül 2006'da Perşembe-Cuma'dan Cuma-Cumartesi'ye taşıdı; Suudi Arabistan da Haziran 2013'te bir kraliyet kararnamesiyle aynı değişikliği yaptı. Bu değişikliklerden önce Cumartesi, Körfez'in her yerinde gerçekten ilk iş günüydü; haftanın Cumartesi başladığı iddiası buradan geliyor ve bu yüzden kopyalanmaya devam ediyor. BAE, Ocak 2022'de bir adım daha ileri giderek Cumartesi-Pazar hafta sonuna geçti ve Cuma günü namaz için yarım gün çalışmayı benimsedi. Bunu yapan tek Körfez devletidir.

Bu bilgiler devlet dairelerinin ve bankaların çalışma haftasını kapsar. Dükkânlar çoğunlukla buna uymaz, onun yerine Cuma namazı için kapanır.

Arapçada dün, bugün, yarın ve gelecek hafta

Göreli zaman kelimeleri lehçeler arasında gün adlarından çok daha sert biçimde ayrışır. "Bugün" Fusha'da ve Körfez'de اليوم (al-yawm) iken Kahireli biri النهارده (in-nahārda) der ve bu hiç ona benzemez. Bir şey okumak yerine bir yere gidiyorsanız bu tabloyu öğrenin.

Bu tablodaki iki hücre üzerinde durmaya değer. Levanten Arapçasında جمعة (jumʿa) hem Cuma hem de hafta demektir; bu yüzden الجمعة الجاية (ij-jumʿa ij-jāye) "gelecek hafta" demektir ve bunun "gelecek Cuma" olmadığını yalnızca bağlam söyler. Faslılar hafta kelimesini doğrudan ödünç almıştır: سيمانة (simāna) İspanyolca semana'dan gelir ve Kazablanka'da أسبوع (usbūʿ) kelimesinden daha yaygındır.

Fusha'daki hafta kelimesi أسبوع (usbūʿ) de سبعة (sabʿa, yedi) üzerine kuruludur. İki hafta demek için iki sayısını hiç kullanmazsınız, çünkü Arapçada ikil (tesniye) vardır: أسبوعين (usbūʿayn) iki hafta demektir ve bu sayfadaki her türde geçerlidir. Üç ve üzeri yine sayı ve çoğulla söylenir: ثلاثة أسابيع (thalāthat asābīʿ).

Öğrencilerin Arapça günlerle ilgili yaptığı hatalar

En pahalıya mal olan hata yalnızca Fusha sütununu öğrenmektir. Sohbette kimse al-thulāthāʾ demez. it-talāta, it-talāt ya da t-tlat derler ve Fusha biçimini ezberlemiş bir öğrenci bunların hiçbirini çalıştığı kelime olarak duymaz. Öğrencilere okumak için Fusha yazımını, konuşmak için ise tam olarak bir lehçe sütununu ezberlemelerini söylüyoruz. Beşini birden akılda tutmaya çalışmak, sonunda hiçbirini tanıyamamanın yoludur.

Öğrenciler kısaltılmış lehçe biçimlerini de hata sanır. Mısır Arapçasındaki التلات (it-talāt) ve الأربع (il-arbaʿ), sonu kesilmiş Fusha kelimelerine benzer ve tarihsel olarak aşağı yukarı olan da budur. Bunlar Kahire'deki normal biçimlerdir; tam biçimleri kullanmak sizi karttan okuyan bir yabancı olarak ele verir. Mısır Arapçası kaynakları ve Levanten Arapçası kaynakları sayfalarımız, ikisi arasındaki daha geniş kelime ayrımını ele alıyor.

Cuma kelimesindeki ج harfi neredeyse herkesi yakalar. Fusha'da ve Levant'ta cami kelimesindeki "c", Kahire'de gaz kelimesindeki gibi sert bir "g", Fas'ta ise jandarma kelimesindeki gibi yumuşak bir "j" olarak söylenir; bu yüzden yazıdaki tek kelime الجمعة, ij-jumʿa, ig-gumʿa ve j-jemʿa olarak çıkar. Yazım sizi hiç uyarmaz; bu yüzden çok iyi bildiğiniz bir kelime yanınızdan geçip gidebilir.

Hafta sonunun da kendine özgü bir tuzağı var. Fusha'daki ifade عطلة نهاية الأسبوع (ʿuṭlat nihāyat al-usbūʿ) şeklindedir ve neredeyse kimse onu söylemez. Körfez'de ve Mısır'da insanlar İngilizce kelimeyi doğrudan alır: الويكند (il-wīkend).

Diğer Arapça başvuru tabloları

Baştan sona okumak için değil, bir şeye bakmak için tuttuğumuz diğer tablolar:

• Arapça aylar, Hicri ve Miladi, Ocak'tan Aralık'a kadar ayların birbiriyle yarışan iki ad takımı dahil
• 1'den 100'e Arapça sayılar, yedi gün adının beşinin geldiği yer
• Arapça renk kelimeleri ve eril, dişil ve çoğul biçimleri, kalıplara göre düzenlenmiş
• Arapça aile üyeleri kelimeleri, kuzen için kullanılan dört ayrı kelime dahil
• Üç lehçede Arapça selamlaşma ve günlük ifadeler, ilk ihtiyaç duyacağınız cümleler için
• Konulara göre Arapça kelime listelerimiz, düz dosya veya hazır Anki destesi olarak indirilebilir

Sıkça sorulan sorular

Arapçada 7 günün adları nelerdir?

Modern Standart Arapçada (Fusha) günler şunlardır: al-ahad (Pazar), al-ithnayn (Pazartesi), al-thulathaa (Salı), al-arbiaa (Çarşamba), al-khamis (Perşembe), al-jumua (Cuma) ve al-sabt (Cumartesi). Yedi günün beşi, Pazar'dan itibaren sayılan sıra sayılarıdır. Cuma toplanma, Cumartesi ise dinlenme anlamına gelir. Konuşma dilindeki biçimler farklıdır: Salı için Kahire'de yom it-talat denir, Şamlı biri ise yom it-talata der.

Müslümanlar haftanın günlerine ne der?

Arapçada herkesin kullandığı adların aynısını. Ayrı bir dini ad takımı yoktur. Özellikle İslami bir adı olan tek gün, cemaatle kılınan salat al-jumua namazından adını alan toplanma günü Cuma'dır, yani al-jumua. İslam'dan önce bu güne al-aruba denirdi. Diğer altı ad ya sıra sayısıdır ya da Cumartesi örneğinde olduğu gibi, Arapça ile İbranicenin ortak mirası olan, dinlenme anlamına gelen Sami kökenli bir kelimedir.

Arapçada 2 hafta nasıl denir?

Usbuayn. Arapçada ikil (tesniye) vardır; bu yüzden herhangi bir şeyin ikisi, iki sayısı yerine kendine özgü bir ek alır. Tekili usbu, yani haftadır. İkil, merfu halde usbuan, diğer bütün durumlarda usbuayn olur ve Kahire'de, Beyrut'ta ve Riyad'da gerçekte duyacağınız biçim usbuayn'dır. Üç hafta ve üzeri yine sayı artı çoğul ile söylenir: thalathat asabi.

Arapçada hafta Cumartesi mi, Pazar mı başlar?

Dil açısından Pazar. Al-ahad bir, al-khamis ise beşinci demektir; yani sayım Pazar'dan Perşembe'ye gider ve başka bir ihtimal yoktur. Cumartesi iddiası kelimelerden değil, çalışma takviminden gelir: BAE'de 2006'ya, Suudi Arabistan'da 2013'e kadar hafta sonu Perşembe ve Cuma'ydı; bu da Cumartesi'yi işe dönülen ilk gün yapıyordu. İki ülke de o zamandan beri değişiklik yaptı.

Arapçada Pazartesi günü nasıl denir?

Yawm al-ithnayn. Yawm kelimesi gün demektir ve gün adının önüne konduğunda hem Pazartesi hem de Pazartesi günü anlamını karşılar; bu yüzden bir harf-i cer gerekmez. Faslılar yawm yerine nhar kullanır: nhar t-tnin. Açıkça belirtmek isterseniz fi yawm al-ithnayn diyebilirsiniz, ama konuşmada neredeyse kimse böyle demez.

Arapça öğrenmeye devam edin

• İndirilebilir Arapça Kelime Listeleri (Anki)Dört ücretsiz Arapça kelime listesi: Al-Kitaab, A New Arabic Grammar, Kur'an ayetleri ve Esmaül Hüsna; her biri yazdırılabilir dosya ve hazır Anki destesi.
• Arapça Aile ve Akrabalık KelimeleriArapça aile kelimeleri akraba akraba: temel akrabalık kelimeleri, sekiz kuzen terimi, hısımlar ve her birinin iyelik ekli hali.
• Aralıklı Tekrarlı Ücretsiz Arapça Kelime KartlarıAralıklı tekrarlı ücretsiz Arapça kelime kartları: alfabe, sayılar, günler, renkler, aile ve aylar tarayıcınızda; her deste Anki için CSV olarak.
• Arapça Hat Yazısı Oluşturucu: Yazın, Biçimlendirin, İndirinÜcretsiz Arapça hat yazısı oluşturucu: Arapça yazın, 12 fontta görün (Nesih, Kûfî, Rik'a, Nesta'lik ve fazlası), renk seçin, şeffaf PNG indirin.