Arapça Renkler, Çoğul Halleriyle Birlikte

Arapça renkler iki türlüdür. Dokuz temel renk aFʿaL kalıbına uyar ve üç şekilde biçim değiştirir: eril bir isimle أحمر (aḥmar, kırmızı), dişil bir isimle حمراء (ḥamrāʾ) ve çoğulla حمر (ḥumr). Diğer bütün renkler bir isimden türetilir ve dişilde yalnızca bir ek alır.

Bulabildiğimiz bütün Arapça renk listeleri size ilk iki sütunu verip orada duruyor. Aşağıdaki çoğul sütunu hep eksik kalan sütundur ve bir insan grubundan söz ettiğiniz anda ihtiyaç duyacağınız sütun da odur.

Bu tablo nasıl okunur

Her hücreyi önce yazı, sonra transliterasyon olarak okuyun: أزرق elif-ze-re-kaf diye yazılır ve azraq diye okunur. Uzun ünlülerin üzerinde düz çizgi (ā, ī, ū), kalın ünsüzlerin altında nokta (ṣ, ḍ, ṭ, ẓ, ḥ) vardır; ʿ ayn harfini, ʾ ise hemzeyi gösterir. Bu tek sistem bütün sayfa boyunca geçerlidir. Harfler sizin için hâlâ yeniyse önce Arap alfabesi tablosunun tamamını çalışın, çünkü elif-hemze yazımının önem kazandığı ilk yerlerden biri renk kelimeleridir.

Bu kelimelerin bir isme nasıl bağlandığını iki kural belirler. Sıfat, İngilizcenin tersine, ismin arkasından gelir; yani kırmızı bir kitap كتاب أحمر (kitāb aḥmar), kelimesi kelimesine "kitap kırmızı"dır. Sıfat ayrıca ismi taklit eder: belirliyle belirli, dişille dişil olur. Kırmızı kitap, iki kelimede de belirlilik takısıyla الكتاب الأحمر (al-kitāb al-aḥmar) olur.

Kalıba uyan renkler ayrıca gayri munsariftir: ممنوع من الصرف (mamnūʿ min al-ṣarf). Asla tenvin almazlar ve mecrur halde esre (kesra) yerine üstün (fetha) alırlar: في بيت أحمر (fī baytin aḥmara), kırmızı bir evde. Sıradan metinlerde bu ekleri kimse yazmaz, ama harekeli herhangi bir metin okuduğunuz anda önem kazanırlar.

Dokuz rengin her birini tek bir kelime olarak değil, eril, dişil ve çoğul bir arada, üç parçalı bir kart olarak öğrenmenizi öneririz. Çoğu kurs aḥmar'ı tek başına öğretir ve ḥamrāʾ ile altı ay sonra karşılaştırır; bu da sizi dildeki isimlerin ancak yarısına bağlayabileceğiniz bir renkle baş başa bırakır.

aFʿaL kalıbını kullanmayan renkler

Yukarıdaki dokuz rengin dışındaki her renk bir nisbe sıfatıdır: o rengi taşıyan bir şeyin adını alın, sonuna ـي (-ī) ekleyin, renginiz hazır. Bunlar sıradan sıfatlardır. Dişilde düz bir ـة (-a) alırlar ve aFʿaL kalıbıyla hiç ilgileri yoktur.

Ezberlemeye değer olan kelime değil, türetme yöntemidir, çünkü hep işe yarar. نحاسي (nuḥāsī, bakır rengi) نحاس (nuḥās, bakır) kelimesinden, سماوي (samāwī, gök mavisi) ise سماء (samāʾ, gök) kelimesinden gelir. Bilmediğiniz bir renk kelimesiyle karşılaştığınızda sondaki ī'yi atın ve geriye kalanı sözlükte arayın. Rengin adını aldığı nesneyi genellikle orada bulursunuz.

Açık ve koyu: fātiḥ ve ghāmiq

Bir tonu açmak veya koyulaştırmak için rengin arkasına ikinci bir sıfat getirin: فاتح (fātiḥ, açık) veya غامق (ghāmiq, koyu). İkisi de sıradan sıfattır; bu yüzden isme tıpkı renk gibi uyar ve belirli bir ifadede üç kelimenin üçü de belirlilik takısı alır.

Gerçek anlamları bu eşleşmeyi açıklar. فاتح, "açmak" fiilinin ism-i failidir; yani açık bir ton "açılmış" bir tondur. غامق ise derin veya yoğun demektir. Daha resmî yazılarda koyu için aynı şekilde davranan داكن (dākin) kelimesiyle de karşılaşırsınız.

Mısırlılar ve Levantlılar gerçekte ne diyor

Mısır Arapçasında ve Levanten Arapçasında renkler aynı dokuz kelimedir, yalnızca iki değişiklikle. Konuşma dili eril biçimleri korur, dişil biçimleri kısaltır: faʿlāʾ kalıbının sondaki hemzesi hem Kahire'de hem Levant'ta düşer; böylece حمراء (ḥamrāʾ) ḥamra diye söylenir ve sıradan herhangi bir dişil sıfat gibi duyulur. Ders kitabındaki renk listesiyle sokak arasındaki en büyük tek fark budur; Fusha sütununu ezberlemiş bir öğrencinin, bir elbisenin ḥamra olduğunu duyunca bunu hiçbir şeyle ilişkilendirememesinin nedeni de budur.

Eril biçimler yazıda olduğu gibi korunur, yalnızca telaffuzda değişir. Kahire de Şam da ق (qāf) harfini gırtlak durmasına çevirir; bu yüzden azraq, azraʾ diye çıkar. Mısırlılar siyah için aswad yerine iswid der. İlk tablodaki kırık çoğullar konuşmada da yaşar, çoğunlukla insanlar ve vücut organları için: عيون سود (ʿuyūn sūd), kara gözler.

İki Mısır renk kelimesi hiçbir Fusha listesinde yer almaz. Pembe wardī değil بمبي (bambi), açık mavi ise لبن (laban, süt) kelimesinden gelen لبني (labanī) kelimesidir. Levant'ta pembe genellikle زهر (zahr, çiçek) kelimesinden gelen زهري (zahrī) kelimesidir. Bu renk biçimlerinin farklı duyulduğu Mısır Arapçası sayfamız, kelime hazinesindeki daha geniş ayrımı ele alıyor.

Öğrencilerin Arapça renklerde yaptığı hatalar

En yaygın hata, çoğulu yanlış yerde kullanmaktır. ḥumr gibi bir kırık çoğul bir yığın nesneyi değil, bir insan grubunu niteler. Arapçada insan olmayan çoğul isimler dişil tekil bir sıfat alır; yani kırmızı arabalar dişil biçimle سيارات حمراء (sayyārāt ḥamrāʾ) olur, asla sayyārāt ḥumr olmaz. Bunu tersine çevirirseniz arabaları insana dönüştürmüş olursunuz.

İngilizce asmar ile bunnī'yi aynı kelimeyle, "brown" (kahverengi) diye karşılar, ama bu ikisi birbirinin yerine kullanılamaz. أسمر ten, saç, ekmek ve şeker için kullanılır. بني ise bir ceketi, bir kapıyı, bir masayı, bir arabayı niteler. Bir insana bunnī demek, boya tarif ediyormuşsunuz gibi duyulur.

Öğrenciler ayrıca bir nisbe rengini aFʿaL kalıbına sokmaya ya da kalıba uyan bir renge nisbe eki takmaya çalışır. İkisi de olmaz. aḥmarī diye bir kelime yoktur, kahverengi için abran diye bir kelime de yoktur.

Bir hata daha var ve insanları dükkânda yakalayan da bu: renk kelimesinin kendisi atlanır. Bu kelime لون (lawn), çoğulu ألوان (alwān) şeklindedir. Sormak için Fusha'da ما لون هذا؟ (mā lawn hādhā), Mısır Arapçasında لونه إيه؟ (lōnu ēh), Levanten Arapçasında ise شو لونه؟ (shū lōno) deyin. Cevapta fiile gerek yoktur.

Diğer Arapça başvuru tabloları

Bu sayfa, baştan sona okumak için değil bir şeye bakmak için hazırladığımız tablo dizisinin bir parçasıdır:

• Beş Arapça türünde haftanın günleri; haftanın hangi gün başladığına ülke ülke cevapla
• Arapça akrabalık terimleri ve kuzen için sekiz kelime; her birinin hangi akrabayı gösterdiğine göre düzenlenmiş
• Arapça sayılar tablosu; yazıyla yazılmış sayıların yanında Doğu Arap rakamlarıyla
• Her Arapça harf, konumuna göre dört biçimiyle; yazı sizin için hâlâ yeniyse başlanacak tablo
• Anki desteleriyle birlikte kelime listelerimiz; yukarıdaki renkler, okuduğunuz gün aralıklı tekrara girsin diye

Sıkça sorulan sorular

Arapçada renklerin adları nelerdir?

Kalıba uyan dokuz renk şunlardır: ahmar (kırmızı), azraq (mavi), akhdar (yeşil), asfar (sarı), abyad (beyaz), aswad (siyah), asmar (esmer; ten ve ekmek için), ashqar (sarışın) ve ashhab (kül grisi). Geri kalan her renk, bir isme -i eki getirilerek kurulur: burtuqali (turuncu), bunni (kahverengi), ramadi (gri), banafsaji (mor) ve wardi (pembe). Renk kelimesinin kendisi lawn, çoğulu alwan'dır.

Mısır Arapçasında renkler nelerdir?

Mısırlılar Modern Standart Arapçadaki (Fusha) eril biçimlerin aynısını kullanır, ama kaf harfini gırtlak durmasıyla söyler; bu yüzden azraq, azraa diye telaffuz edilir. Dişil biçim sondaki hemzeyi düşürür: hamraa hamra, zarqaa zaraa, sawdaa soda olur. İki renk ise tamamen farklı kelimelerdir. Pembe wardi değil bambi'dir; açık mavi ise laban (süt) kelimesinden gelen labani'dir.

Arapça renklerin çoğul hali var mı?

Evet. Kalıba uyan dokuz renk fuAl kalıbında kırık çoğul alır: kırmızı için humr, mavi için zurq, yeşil için khudr, siyah için sud, beyaz için bid. İnternetteki renk listelerinin neredeyse hiçbiri bunları vermez. Bu biçimleri insan grupları için kullanırsınız. Çoğul nesneler ise bunun yerine dişil tekil alır; yani kırmızı arabalar sayyarat hamraa'dır, asla sayyarat humr değil.

Arapçada bir şeyin ne renk olduğu nasıl sorulur?

Modern Standart Arapçada (Fusha) ma lawn hadha, yani "bunun rengi ne". Mısır Arapçasında insanlar lawnu eh der. Levanten Arapçasında ise shu lawnu. Cevapta fiile gerek yoktur: lawnu ahmar, "rengi kırmızı", ya da yalnızca ahmar.

Kırmızı neden ahmar, turuncu ise neden burtuqali?

Çünkü ahmar, kendi Arapça kökünü taşıyacak kadar eski dokuz renkten biridir; burtuqali ise öyle değildir. Turuncu, kahverengi, gri, mor ve pembe, o rengi taşıyan şeyin adına -i eki getirilerek adlandırılır: burtuqal portakal meyvesi, bunn kahve çekirdeği, ramad kül, banafsaj menekşe, ward ise güldür. Bu beşi sıradan sıfatlar gibi davranır ve dişilde düz bir -a alır.

Arapça öğrenmeye devam edin

• İndirilebilir Arapça Kelime Listeleri (Anki)Dört ücretsiz Arapça kelime listesi: Al-Kitaab, A New Arabic Grammar, Kur'an ayetleri ve Esmaül Hüsna; her biri yazdırılabilir dosya ve hazır Anki destesi.
• Arapça Haftanın GünleriArapça haftanın günleri Fusha, Levanten, Mısır, Körfez ve Fas Arapçasıyla, okunuşlarıyla; ayrıca haftanın gerçekte hangi gün başladığı.
• Arapça Aile ve Akrabalık KelimeleriArapça aile kelimeleri akraba akraba: temel akrabalık kelimeleri, sekiz kuzen terimi, hısımlar ve her birinin iyelik ekli hali.
• Arapça Alfabe Testi: Harfler, Sesler, Biçimler ve Benzer HarflerÜcretsiz Arapça alfabe testi: harfin adını bilin, sesiyle eşleştirin, baştaki, ortadaki ve sondaki biçimini bulun, benzer harfleri noktalarından ayırın.