كَانَ (kāna) fiili "olmak" anlamına gelir. ك و ن (k-w-n) kökünden ecvef bir I. bab fiilidir: mazide كَانَ (kāna), muzaride يَكُونُ (yakūnu), emirde كُنْ (kun). Aşağıdaki tablolar bu fiilin 13 şahsın tamamındaki çekimini, ism-i faili ve mastarıyla birlikte harekeli olarak veriyor; bu fiilin meçhulü yoktur.
Bu sayfadaki her kāna biçimi Arapça fiil çekim aracımızın kullandığı motordan geliyor ve Wiktionary'nin كَانَ çekim tablosu ile karşılaştırılarak kontrol edildi; bu tablo, fiilin mastarları için de kaynağımız.
Bir bakışta kāna
| Kök | ك و ن (k-w-n), kāf harfi ile başlar; Kur'an'da k-w-n kökü |
| Bab | I. bab, kalıbı فَعَلَ (faʿala) |
| Fiil türü | ecvef |
| Mazi, o (erkek) | كَانَ (kāna) |
| Muzari, o (erkek) | يَكُونُ (yakūnu) |
| Emir, sen (erkek) | كُنْ (kun) |
| İsm-i fail | كَائِن (kāʾin) |
| İsm-i meful | yok |
| Mastar (maṣdar) | كَوْن (kawn), كِيَان (kiyān), كَيْنُونَة (kaynūna) |
Kāna fiilinin mazisi (geçmiş zaman)
Mazide (al-māḍī) kāna fiilinin iki gövdesi vardır: ünlüyle başlayan bir sonekten önce kān- (كَانَ (kāna), كَانَتْ (kānat)), ünsüzle başlayan bir sonekten önce kun- (كُنْتُ (kuntu), كُنَّ (kunna)).
| Şahıs | Arapça | Transliterasyon |
|---|---|---|
| ben · أنا anā | كُنْتُ | kuntu |
| biz · نحن naḥnu | كُنَّا | kunnā |
| sen (erkek) · أنت anta | كُنْتَ | kunta |
| sen (kadın) · أنت anti | كُنْتِ | kunti |
| siz ikiniz · أنتما antumā | كُنْتُمَا | kuntumā |
| siz (erkek) · أنتم antum | كُنْتُمْ | kuntum |
| siz (kadın) · أنتن antunna | كُنْتُنَّ | kuntunna |
| o (erkek) · هو huwa | كَانَ | kāna |
| o (kadın) · هي hiya | كَانَتْ | kānat |
| onlar ikisi (erkek) · هما humā | كَانَا | kānā |
| onlar ikisi (kadın) · هما humā | كَانَتَا | kānatā |
| onlar (erkek) · هم hum | كَانُوا | kānū |
| onlar (kadın) · هن hunna | كُنَّ | kunna |
Kāna fiilinin muzarisi (şimdiki-geniş zaman)
Muzaride (al-muḍāriʿ) kāna fiilinin gövdesinde uzun bir ünlü vardır, -kūn-; bu ünlü dişil çoğulun -na ekinden önce kısalır: يَكُونُ (yakūnu) ama يَكُنَّ (yakunna).
| Şahıs | Arapça | Transliterasyon |
|---|---|---|
| ben · أنا anā | أَكُونُ | akūnu |
| biz · نحن naḥnu | نَكُونُ | nakūnu |
| sen (erkek) · أنت anta | تَكُونُ | takūnu |
| sen (kadın) · أنت anti | تَكُونِينَ | takūnīna |
| siz ikiniz · أنتما antumā | تَكُونَانِ | takūnāni |
| siz (erkek) · أنتم antum | تَكُونُونَ | takūnūna |
| siz (kadın) · أنتن antunna | تَكُنَّ | takunna |
| o (erkek) · هو huwa | يَكُونُ | yakūnu |
| o (kadın) · هي hiya | تَكُونُ | takūnu |
| onlar ikisi (erkek) · هما humā | يَكُونَانِ | yakūnāni |
| onlar ikisi (kadın) · هما humā | تَكُونَانِ | takūnāni |
| onlar (erkek) · هم hum | يَكُونُونَ | yakūnūna |
| onlar (kadın) · هن hunna | يَكُنَّ | yakunna |
Kāna fiilinin mansub ve meczum muzarisi
Meczum muzaride, arkasından ek gelmeyen her yerde gövdenin uzun ünlüsü kısalır: لم (lam, -medi) edatından sonra "o (erkek)" biçimi يَكُنْ (yakun) olur; لن (lan, -meyecek) edatından sonraki mansub muzari ise uzun ünlüyü korur: يَكُونَ (yakūna). لم edatından sonra meczum يَكُنْ (yakun) biçiminin sondaki n'si düşmüş kısa bir biçimi de vardır, يَكُ (yaku); örneğin لم يَكُ (yaku) (lam yaku).
| Şahıs | Mansub muzari | Meczum muzari |
|---|---|---|
| ben · أنا anā | أَكُونَ (akūna) | أَكُنْ (akun) veya أَكُ (aku) |
| biz · نحن naḥnu | نَكُونَ (nakūna) | نَكُنْ (nakun) veya نَكُ (naku) |
| sen (erkek) · أنت anta | تَكُونَ (takūna) | تَكُنْ (takun) veya تَكُ (taku) |
| sen (kadın) · أنت anti | تَكُونِي (takūnī) | تَكُونِي (takūnī) |
| siz ikiniz · أنتما antumā | تَكُونَا (takūnā) | تَكُونَا (takūnā) |
| siz (erkek) · أنتم antum | تَكُونُوا (takūnū) | تَكُونُوا (takūnū) |
| siz (kadın) · أنتن antunna | تَكُنَّ (takunna) | تَكُنَّ (takunna) |
| o (erkek) · هو huwa | يَكُونَ (yakūna) | يَكُنْ (yakun) veya يَكُ (yaku) |
| o (kadın) · هي hiya | تَكُونَ (takūna) | تَكُنْ (takun) veya تَكُ (taku) |
| onlar ikisi (erkek) · هما humā | يَكُونَا (yakūnā) | يَكُونَا (yakūnā) |
| onlar ikisi (kadın) · هما humā | تَكُونَا (takūnā) | تَكُونَا (takūnā) |
| onlar (erkek) · هم hum | يَكُونُوا (yakūnū) | يَكُونُوا (yakūnū) |
| onlar (kadın) · هن hunna | يَكُنَّ (yakunna) | يَكُنَّ (yakunna) |
Kāna fiilinin emri
Meczum تَكُنْ (takun) biçiminin önekini atınca emir كُنْ (kun) olur: elife gerek yoktur, çünkü ilk kök harfi artık harekelidir. Arkasından bir ek gelince uzun ünlü geri döner: كُونِي (kūnī), كُونُوا (kūnū).
| Şahıs | Arapça | Transliterasyon |
|---|---|---|
| sen (erkek) · أنت anta | كُنْ | kun |
| sen (kadın) · أنت anti | كُونِي | kūnī |
| siz ikiniz · أنتما antumā | كُونَا | kūnā |
| siz (erkek) · أنتم antum | كُونُوا | kūnū |
| siz (kadın) · أنتن antunna | كُنَّ | kunna |
Kāna fiilinin ism-i fail, ism-i meful ve mastar biçimleri
İsm-i failde illetli orta harfin yerini bir hemze alır: كَائِن (kāʾin). Kāna fiilinin meçhulü olmadığı için ism-i mefulü de yoktur. I. babın mastarları tek bir kalıba uymaz ve Wiktionary kāna için üç mastar veriyor: كَوْن (kawn), كِيَان (kiyān), كَيْنُونَة (kaynūna). Bunları fiille birlikte öğrenin ya da rehberimizdeki sözlüklerin birinde k-w-n kökü altında arayın.
Kāna neden böyle çekilir
كَانَ (kāna) fiilinin orta kök harfi illetli bir harf olan و (w) harfidir; gramerlerin bu fiile ecvef demesinin sebebi budur. Bu harf I. babda hiçbir zaman ünsüz olarak görünmez. Hece açık kaldığında uzun ünlüye dönüşür (كَانَ (kāna), يَكُونُ (yakūnu)); ünsüzle başlayan bir ek heceyi kapattığında ünlü kısadır (كُنْتُ (kuntu), يَكُنْ (yakun)). Bu yüzden kāna fiilinin iki mazi gövdesi vardır: kān- ve kun-. Qāla (söylemek, demek) ve qāma (ayağa kalkmak) fiilleri de ecvef türündendir ve aynı yerlerde değişir.
Cümle içinde kāna
كان صائما.
Oruçluydu.
Fiil: كَانَ (kāna), mazi, o (erkek). Kaynak: Tatoeba cümlesi 12172930, ekleyen dididodo (CC BY 2.0 FR); Arapçası yayımlandığı gibi, harekesiz. Türkçe çeviri bizim; Tatoeba'daki İngilizce çeviriden yapıldı.
كنت أدرس.
Ders çalışıyordum.
Fiil: كُنْتُ (kuntu), mazi, ben. Kaynak: Tatoeba cümlesi 12849790, ekleyen dididodo (CC BY 2.0 FR); Arapçası yayımlandığı gibi, harekesiz. Türkçe çeviri bizim; Tatoeba'daki İngilizce çeviriden yapıldı.
Sıkça sorulan sorular
Arapça kāna fiilinin muzarisi nedir?
كَانَ (kāna) fiilinin muzarisi o (erkek) için يَكُونُ (yakūnu), ben için أَكُونُ (akūnu), sen (erkek) için تَكُونُ (takūnu) biçimindedir. Gövdedeki uzun ünlü, dişil çoğulun -na ekinden önce kısalır: يَكُنَّ (yakunna).
Arapça kāna fiilinin mastarı (maṣdar) nedir?
كَوْن (kawn), كِيَان (kiyān), كَيْنُونَة (kaynūna); Wiktionary'den, çünkü I. babın mastarlarının sabit bir kalıbı yoktur. İsm-i faili كَائِن (kāʾin).
Arapçada kāna düzenli bir fiil mi?
Büyük ölçüde. Ecvef bir fiildir ve meczum muzarisinde yakun yanında kısa yaku biçimi de vardır.