Arapça Fiil Çekimi, Kataba'dan Baktub'a

Arapça fiil çekimi şahsı, cinsiyeti, sayıyı, zamanı ve kipi fiilin kendisinde gösterir. Modern Standart Arapçada (Fusha) 13 şahıs biçimi vardır; Mısır ve Levanten Arapçasında ise 8, çünkü konuşma dili ikili ve dişil çoğulu bırakmıştır. Aşağıdaki tablolar كتب (kataba, yazmak) fiilini bu biçimlerin hepsinde, üç türde yan yana veriyor.

Çekim, fiillerin, isimlerin ve harflerin nasıl bir araya geldiğini ve hangi kuralların konuşma lehçelerinde yaşadığını gösteren Arapça gramer haritamızda anlatılan daha geniş sistemin bir dalıdır.

كتب (kataba, yazmak) fiilinin tam çekimi

كتب (kataba) sağlam bir I. bab fiilidir ve her kurs Arapça fiil çekimini önce onunla öğretir: üç sağlam kök harfi var, kalıbı bozacak illetli bir harf yok. Bu tek çekim tablosunu öğrenin, kök harflerini değiştirerek birkaç bin fiili çekebilirsiniz. Aşağıdaki dört tablo maziyi, muzariyi, iki ek kipi ve emri veriyor; Mısır ve Levanten karşılıkları ayrı bir bölümde değil, aynı satırlarda.

† ile işaretli satırlar ikil ve dişil çoğuldur. Bunlar gerçek Fusha'dır, Kur'an'da ve yazılı haberlerde geçer, ama Kahire'de, Beyrut'ta, Amman'da ya da Şam'da konuşmada neredeyse hiç duymazsınız.

Mazi (geçmiş zaman): الماضي (al-māḍī)

Mısır ve Levanten Arapçası, tirelerle gösterilen dört satırı tablodaki çoğul biçimlerine katar: كتبتوا (katabtu) cinsiyetleri ne olursa olsun "siz"i, كتبوا (katabu) da "onlar"ı karşılar. Üzerinde durmaya değer tek Levanten biçimi dişil "o" biçimidir: katabet değil katbet, çünkü Levanten Arapçası, Mısır Arapçasının koruduğu ilk gövde ünlüsünü düşürür.

Muzari (şimdiki-geniş zaman): المضارع المرفوع (al-muḏāriʿ al-marfūʿ)

Eril ve dişil "o" biçimlerini çift olarak ezberlemeye değer. Fusha'daki يَكْتُبُ (yaktubu) ve تَكْتُبُ (taktubu) yalnızca önekte ayrılır; Mısır Arapçasındaki biyiktib ve bitiktib de öyle. Aynı t- öneki eril tekil "sen" için de kullanılır; taktubu'nun bağlam dışında belirsiz olmasının ve Arapça konuşanların önemli olduğunda zamiri eklemesinin nedeni budur.

Mansub ve meczum muzari: المنصوب والمجزوم

Mansub ve meczum muzari, farklı bir sonla aynı muzari gövdesidir. Mansub şu gibi edatlardan sonra gelir: أن (an, ki), لن (lan, -meyecek) ve لكي (li-kay, -mek için). Meczum ise لم (lam, -medi) edatından sonra gelir ve olumsuz emri لا (lā) ile kurar. Konuşma dilinde ikisi de yoktur: Mısır ve Levanten Arapçası ikisi için de hiç sonu olmayan tek bir yalın biçim kullanır.

Bu tablodan iki kalıp çıkar. Uzun ünlüyle biten beş biçim mansub ve meczumda aynıdır; bu yüzden öğrenilecek gerçekte yalnızca sekiz farklı meczum biçimi vardır. Dişil çoğul تَكْتُبْنَ (taktubna) ise hiç değişmez: merfu, mansub ve meczum aynı kelimedir.

Emir: الأمر (al-amr)

Olumsuz emir her türde farklı kurulur. Fusha, meczumun önüne لا (lā) koyar: لا تَكْتُبْ (lā taktub, yazma). Mısır Arapçası fiili iki parçalı bir olumsuzlukla sarar: ما تكتبش (ma-tiktib-sh). Levanten Arapçası ise ikinci parça olmadan ما تكتب (mā tiktob) kullanır.

Bu tablolar nasıl okunur

Her hücreyi önce Arap harfleriyle, sonra transliterasyonla okuyun. Fusha sütunu tam harekelidir; bu, sitenin geri kalanından bilinçli bir ayrılıştır: kısa ünlü işaretleri olmadan kipler görünmez, çünkü harekesiz يكتب yaktubu, yaktuba ya da yaktub olabilir. Lehçe sütunları harekesizdir, çünkü Mısır ve Levanten Arapçasını yazanlar onu gerçekte böyle yazar.

Transliterasyon baştan sona tek bir sistem izler: uzun ünlüler uzatma çizgisi taşır (ā, ī, ū), kalın ünsüzler nokta taşır (ṣ, ḍ, ṭ, ḥ), ʿ ayn harfi, ʾ ise hemzedir. Sayfanın hiçbir yerinde sohbet dilindeki rakamlı yazım kullanılmaz.

Tablonun altındaki işleyiş, 13 satırın düşündürdüğünden daha basittir. Mazi tek bir gövdedir, katab-, artı bütün şahıs bilgisini taşıyan bir sonek. Muzari ise önek artı gövde artı bir sondur ve bütün dilde yalnızca dört önek vardır: "ben" için a-, "biz" için na-, "sen" ve dişil "o" için ta-, eril "o" ve "onlar" için ya-. Geri kalan her şey sondur. Dört öneki ve sonek listesini öğrenin; on üç ayrı kelime yerine taşımanız gereken iki kısa kalıp olur.

Lehçe kuralları: b- öneki ve kaybolan sonlar

Konuşma dilindeki çekimi Fusha'dakinden üç değişiklik ayırır ve üçü de yukarıdaki tablolarda görülür. Mısır ve Levanten Arapçası sıradan şimdiki zamanı göstermek için bir b- öneki ekler. Bütün kip sonlarını düşürürler; böylece tek bir yalın biçim mansub ve meczumun yerini alır. Ve ikili ve dişil çoğulu tamamen bırakarak 13 şahıs biçimini 8'e indirirler.

b- ile başlayalım. Mısır Arapçasındaki baktib ve Levanten Arapçasındaki baktob "yazarım" ya da "yazıyorum" demektir. Fusha'da bunun karşılığı yoktur: aktubu ikisini de karşılar. b-'yi atarsanız yalın biçimi elde edersiniz; yardımcı bir sözden sonra gelen biçim budur. Kahire'de عايز أكتب (ʿāyiz aktib) "yazmak istiyorum" demektir. Şam'da بدي اكتب (biddi iktob) aynı cümledir. b- öneke eklenir; bu yüzden "ben" için baktib, ama eril "o" için, araya giren ünlüyle biyiktib olur. Levanten Arapçası Mısır Arapçasının yapmadığı bir şey yapar: "biz" biçiminde b- m-'ye dönüşür ve varsayımsal bir bniktob yerine mniktob ortaya çıkar. Bu tek harf, birinin iki lehçeden hangisini konuştuğunu kulaktan anlamanın en hızlı yoludur.

Sonra kip sonları gider. Fusha yaktubu, yaktuba ve yaktub'u sondaki kısa ünlüyle ayırt eder. Konuşma dili bunların hiçbirini telaffuz etmez; böylece ayrım kaybolur ve bütün işi fiilin önündeki edat görür. Uzun ünlülü sonlar kalır, ama kısalarak: Fusha'daki taktubūna, sondaki -na düşerek bitiktibu olur. Lehçe konuşanların neden gramer kitabının söylediğinden daha az çekim yapıyor gibi göründüğünü hiç merak ettiyseniz cevap budur; ayrışmanın geri kalanını ana Arapça lehçelerinin nasıl farklılaştığı sayfası ele alıyor.

Sonra ikil ve dişil çoğul. Fusha'nın 13 satırından beşi ikil ya da dişil çoğuldur. Mısır ve Levanten konuşmasında bunların hiçbiri yoktur. Bir şey yazmış iki erkek, tıpkı on erkek gibi katabu der. Bir grup kadın da katabu der. Konuşma dili yüzyıllardır böyle işler; yani bu modern bir kestirme ya da özensiz konuşmanın işareti değildir. Dürüst bir çekince: dişil çoğul Körfez'in bazı bölgelerinde, Yemen'de ve Bedevi ve kırsal türlerde yaşamaya devam eder; bu yüzden Riyad'a gidecek bir öğrenci onu Kahire'ye gidecek bir öğrencinin yapabileceği gibi bir kenara atmamalıdır. Mısır Arapçası biçimlerini pratik cümlelerde görmek için sıradaki adım Mısır Arapçası öğrenmek sayfamızdır.

Gelecek zaman dördüncü ve daha küçük bir ayrışmadır. Fusha, sa- önekini ya da ayrı yazılan سوف (sawfa) kelimesini kullanır: سَيَكْتُبُ (sa-yaktubu, o yazacak). Mısır Arapçası yalın biçime bitişik ه ya da ح kullanır: هيكتب (hayiktib). Levanten Arapçası ise ayrı yazılan رح (raḥ) kelimesini kullanır: رح يكتب (raḥ yiktob).

I.-X. bablar: aynı kök, on anlam

Arapça, üç harfli tek bir kökü I'den X'a kadar numaralanmış sabit kalıplara dökerek ilişkili fiiller kurar. I. bab yalın fiildir. Diğer dokuzu bir harf ekler, bir harfi şeddeler ya da bir ünlüyü uzatır ve her kalıp tanınabilir bir anlam tonu taşır: ettirgen, işteş, dönüşlü, edilgen. Yaygın olarak kullanılan on bab vardır. Wright'ın Grammar of the Arabic Language adlı eseri XI.-XV. babları da listeler; bunlar klasik şiir okumaya başlayana kadar göz ardı edebileceğiniz kadar nadirdir.

Bu on babın her biri, zaten gördüğünüz aynı önek ve soneklerle aynı 13 şahısta çekimlenir. Değişen sonlar değil gövdedir; bu yüzden X. babdaki أَسْتَخْدِمُ (astakhdimu, kullanırım), tıpkı أَكْتُبُ (aktubu, yazarım) gibi kurulur. Tek bir çekim tablosunun bu kadar çok şey taşımasının nedeni budur: kataba'yı gereği gibi öğrenin, türemiş biçimler size her biri için bir tablo değil, bir gövde kadar emek çıkarır. On babın alıştırmalarla uzun uzun işlenmesini istiyorsanız bunun yeri bir web sayfası değil bir kitaptır; hangilerinin bunu iyi yaptığını önerdiğimiz Arapça gramer kitapları sayfası anlatıyor.

Öğrencilerin hata yaptığı yerler

En pahalıya mal olan hata, muzariyi tek bir kalıp olarak öğrenmektir. I. bab fiillerinin muzaride tahmin edilemeyen bir orta ünlüsü vardır ve fiille birlikte öğrenilmesi gerekir: كَتَبَ / يَكْتُبُ (kataba / yaktubu) u alır, جَلَسَ / يَجْلِسُ (jalasa / yajlisu, oturmak) i alır, فَتَحَ / يَفْتَحُ (fataḥa / yaftaḥu, açmak) ise a alır. Bunun bir kuralı yoktur. Kelimeyi not ederken çifti de not edin, yoksa kelime hazinenizin yarısını yanlış çekersiniz. Bir araca bırakmaya değecek tek iş budur ve mazi biçiminin yanında muzari ünlüsünü veren bir Arapça sözlük sizi tahmin yürütmekten kurtarır.

Ters hata, b- önekini yazıya taşımaktır. Baktib genel olarak Arapça değil, Mısır Arapçasıdır. Bir sınavda ya da e-postada yazarsanız, İngilizce bir iş başvurusunda "gonna" yazmak nasıl duruyorsa öyle durur.

Bir de كتب fiilinin her şeyi kapsadığı varsayımı var. O sağlam bir fiildir, üç sağlam ünsüzden oluşur; yeni başlayanın ilk karşılaştığı fiillerin çoğu ise öyle değildir: söylemek, yürümek, varmak. Kökünde w, y ya da hemze bulunan fiiller çekimlenirken biçim değiştirir: قَالَ / يَقُولُ (qāla / yaqūlu, söylemek), مَشَى / يَمْشِي (mashā / yamshī, yürümek), وَصَلَ / يَصِلُ (waṣala / yaṣilu, varmak); sonuncusunda baştaki w muzaride düpedüz kaybolur. Bu fiillerin sonları yukarıdaki tablolardakilerin aynısıdır; yalnızca gövde kurala uymaz.

Bana en pahalıya mal olan hata ise hiç gramer hatası değildi. A New Arabic Grammar of the Written Language kitabındaki fiil tablolarını baştan sona çalıştım ve her kipte 13 şahsın hepsini öğrendim; o kitapta satırlardan beşinin bir sohbette bir kez bile karşıma çıkmayacağından hiç söz edilmiyordu. Mükemmel bir kitap ve hâlâ öneriyoruz; Haywood ve Nahmad incelememizin bu sitede olmasının nedeni de bu. Ama aynı zamanda bir Fusha kitabı; hedef konuşmaksa lehçe sütununu standart sütunun yanında beş yıl sonra değil, ilk günden öğrenin.

Sıkça sorulan sorular

Arapçada fiil çekimi var mı?

Evet, hem de İngilizceden fazla. Arapça bir fiil şahsa, cinsiyete, sayıya, zamana ve kipe göre değişir. Mazi bunların hepsini yalnızca soneklerle gösterir. Muzari ise önek ve soneki birlikte kullanır; bu yüzden aynı -ktub- gövdesi aktubu (yazarım), taktubu (yazarsın) ve yaktubu (o yazar) biçimlerini verir. Vurgulamak istemiyorsanız özne zamiri için ayrı bir kelime gerekmez.

Arapça bir fiilin kaç çekimi vardır?

Modern Standart Arapçada (Fusha) her zamanda 13 şahıs biçimi vardır; Avrupa dillerinin sizi beklemeye alıştırdığı altı değil. Fazladan beş biçim, ikil (hitap edilen ya da sözü edilen iki kişi) ile "siz" ve "onlar" için ayrı dişil çoğuldur. Mısır ve Levanten Arapçası 8 biçim kullanır, çünkü konuşma dili ikili ve dişil çoğulu bırakmıştır.

Arapçadaki 10 fiil babı nelerdir?

Üç harfli bir kökü ilişkili anlamlara dönüştüren on kalıptır; I'den X'a kadar numaralanır ve genellikle Roma rakamlarıyla yazılır. I. bab yalın fiildir (kataba, yazmak); II. bab orta harfi şeddeler ve çoğu zaman ettirgen yapar; III. bab ilk ünlüyü uzatır ve eylemi başka bir kişiye yöneltir, böylece kataba (yazmak), ilk a'sı uzun kataba (yazışmak) olur; V. ve VI. bablar II. ve III. babın dönüşlü biçimleridir; VII. ve VIII. bablar fiili içe döndürür ya da edilgen yapar; IX. bab renkleri ve kusurları kapsar; X. bab ise çoğu zaman istemek ya da saymak anlamı taşır. XI.-XV. bablar da vardır ama göz ardı edilebilecek kadar nadirdir.

Mısır ve Levanten Arapçasında "yazarım" nasıl denir?

Mısır Arapçasında baktib, Levanten Arapçasında baktob. İkisi de sıradan, alışkanlık bildiren şimdiki zamanı gösteren b- önekini alır; Fusha'da bu önek hiç yoktur. Fusha'daki aktubu biçimi yazıda ve haber yayınında doğrudur, ama bir kafede söylerseniz kitap gibi duyulur. b-'yi atarsanız bir yardımcı sözden sonra kullanılan yalın biçimi elde edersiniz: Kahire'de ayiz aktib (yazmak istiyorum), Şam'da biddi iktob.

Arapça fiil çekimi kolayca nasıl öğrenilir?

Bir sağlam fiili eksiksiz öğrenin, sonra önekleri ve sonekleri on üç ilgisiz kelime olarak değil, ayrı ve kısa bir liste olarak öğrenin. Mazi, bir gövde artı bir sonektir. Muzari, dört önekten biri (a-, na-, ta-, ya-) artı bir sondur. Bu iki kalıp otomatikleşince, dildeki her düzenli fiil farklı bir gövdeyle aynı tablodur. Kökünde w, y ya da hemze bulunan illetli fiiller ise gerçekten fiil fiil ezberlenmesi gereken kısımdır.

İlgili Arapça gramer kaynakları

Bu sayfa, baştan sona okumak için değil, bir şeye bakmak için tuttuğumuz gramer tablolarından biridir:

• Bu tablolardaki sonekler fiile kaynaşmış zamirlerdir. Ayrı yazılan zamirler ile bitişen iyelik ve nesne biçimleri için munfasıl ve muttasıl Arapça zamirlerin tamamına bakın.
• Bu sayfadaki her kip bir harfle değil kısa ünlü işaretiyle gösterilir; bu yüzden harekelerin bu sonları nasıl gösterdiği bu sayfanın tamamlayıcısıdır.
• Yazıyı okumak hâlâ yavaşsa, bir çekim tablosuna girişmeden önce 28 harf ve konumlarına göre biçimleriyle başlayın.
• Arapça Alfabe Testi: Harfler, Sesler, Biçimler ve Benzer HarflerÜcretsiz Arapça alfabe testi: harfin adını bilin, sesiyle eşleştirin, baştaki, ortadaki ve sondaki biçimini bulun, benzer harfleri noktalarından ayırın.