Tecvid Kuralları: Kur'an Örnekli Renkli Tablo

Kur'an Arapçası Nasıl Öğrenilir > Tecvid Kuralları

Tecvid kuralları, Kur'an okunurken nasıl telaffuz edileceğini belirleyen kurallardır: sükûnlu bir nun ya da mimin sonraki harften önce nasıl değiştiği, hangi harflerin sektiği, uzun bir ünlünün ne kadar çekildiği ve hangi harflerin kalın okunduğu. Aşağıdaki tablo Hafs rivayeti için 23 kuralı, her birini renkli bir Kur'an örneğiyle verir.

Tecvid kuralları tablosunu PDF olarak indirin (128 KB, 2 sayfa). Yukarıdaki tabloyla aynı 23 kuralı, renkleri ve Kur'an örneklerini içerir; US Letter kâğıda basılır, A4 kâğıda da "sayfaya sığdır" seçeneğiyle basılır. Kayıt gerekmez. Her rengin kendine özgü bir alt çizgisi de vardır, bu yüzden tablo siyah beyaz yazıcıda da işe yarar.

Tablo nasıl okunur

Her kart bir kuralı, onu doğuran harfleri, sesinizle ne yapmanız gerektiğini ve kuralın değiştirdiği harflerin renklendirilip altı çizilmiş olduğu bir Kur'an örneğini verir. Örneğin altında, okunduğu gibi Latin harfleriyle yazılmış hâli yer alır; birleşen harfler ve duraklar açıkça yazılır ve örnek, dinleyip bir mealini okuyabileceğiniz Quran.com'daki ayetine bağlanır. Yalnızca o grubun kurallarını görmek için bir gruba, harflerini işaretlemek için bir kuralın adına dokunun. Kendinizi sınayın, siz bir kurala dokunana kadar bütün renkleri gizler.

Renkler, Dar Al-Maarifah'ın bastığı renkli tecvidli mushafın renk açıklamasını izler. Yayıncı renklerini şöyle açıklar: daha uzun çekilen harfler için kırmızı, genizden okunan harfler için yeşil, kalın râ için lacivert, kalkale sekmesi için açık mavi, yazılıp okunmayan harfler için gri. Her rengi beyaz zeminde okunabilsin diye koyulaştırıyoruz; ayrıca Allah lafzındaki kalın lâmı ve yedi kalın harfi de lacivertle gösteriyoruz, o renk açıklaması bunu yapmaz. Basılı mushaflar birbirinden farklıdır; kendi nüshanızdan okurken onda basılı renk açıklamasını kullanın. Her kategorinin ayrıca kendi alt çizgisi (çift, dalgalı, noktalı, düz, üstü çizili ya da kesik) ve kartın üzerinde bir etiketi vardır.

Tablodaki her uzunluğun birimi olan hareke, bir parmağı hızlıca bükme ya da açma süresi kadardır: saniyenin dörtte biri ile üçte biri arası. Bu tanım Atiyye Kâbil Nasr'ın Gâyetü'l-Mürîd adlı tecvid ders kitabındandır ve Arapça Vikipedi'nin gunne maddesinde aktarılır. Tablo, Âsım'dan Hafs rivayetini, yani bütün örneklerin 15 Ekim 2026'da alındığı Quran.com metnini izler. Başka kıraatler farklıdır: örneğin Ezrak tarikiyle Verş rivayetinde med-i muttasıl ve med-i munfasıl 6 hareke çekilir.

Sakin nun ve tenvin: dört kural

Sükûnlu bir nun (نْ) ya da tenvin (ـً ـٍ ـٌ, kelimeyi n sesiyle bitiren çift harekeler), ardından gelen harfe göre dört şekilden biriyle okunur. Alfabedeki her harf bu dördünden tam olarak birine girer ve Süleyman el-Cemzûrî'nin 18. yüzyılda yazdığı öğretici manzume Tuhfetü'l-Etfâl her grup için bir ezber kolaylığı verir.

Altı, altı, bir ve on beş 28 eder: hemze de harf sayıldığında bütün alfabe. Tabloda أَنْعَمْتَ (anʿamta, 1:7) ʿayn önünde nununu açık okur, مِن شَرِّ (min sharri, 113:2) ise shīn önünde gizler.

İdğam yalnızca iki kelime arasında olur. Tek bir kelimenin içinde nun, ي ya da و önünde bile açık kalır ve manzume bu durumları tek tek sayar: ٱلدُّنْيَا (ad-dunyā, 87:16) ve صِنْوَانٌ (ṣinwānun, 13:4) tam bir n ile okunur. Quran.com'un tecvid işaretlemesi de ikisini işaretsiz bırakır.

Sakin mim: üç kural

Sükûnlu bir mimin (مْ) de yine sonraki harfe göre belirlenen üç kuralı vardır. ب önünde genizde tutularak gizlenir (İhfa-i şefevî, yani dudak kuralı: تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ, 105:4). Başka bir م önünde ikisi birleşip tek bir şeddeli mim olur (İdğam-ı misleyn: وَءَامَنَهُم مِّنْ خَوْفٍۭ, 106:4). Diğer bütün harflerin önünde dudaklar kapanarak açıkça söylenir (İzhar-ı şefevî: أَلَمْ تَرَ, 105:1).

Tuhfetü'l-Etfâl bu gruba bir uyarı ekler: و (wāw) ve ف (fāʾ) önünde mimi gizlememeye dikkat edin. Manzume nedenini de verir: wāw mimle aynı mahreçten, fāʾ ise ona yakın bir mahreçten çıkar.

Gunne: şeddeli nun ve mim

Şeddeli bir nun ya da mim (نّ مّ) her zaman gunneyle, yani burundan gelen ve 2 hareke tutulan bir genizden sesle okunur; örneğin بِرَبِّ ٱلنَّاسِ (bi-rabbi n-nās, 114:1). Aynı genizden ses tablodaki beş kuralda daha geçer, yani yeşil olanlarda: İdğam-ı meal-gunne, İklab, İhfa, İhfa-i şefevî ve İdğam-ı misleyn.

Gunnenizin burundan geldiğini kontrol etmek için onu tutarken burnunuzu sıkın. Arapça Vikipedi'nin gunne maddesi bu testi verir: burun kapanınca gunne kesilir.

Kalkale: seken beş harf

Beş harf sükûnlu olduklarında seker: qāf ق, ṭāʾ ط, bāʾ ب, jīm ج ve dāl د. İbnü'l-Cezerî, öğretici manzumesi el-Mukaddimetü'l-Cezeriyye'de bunları قطب جد şeklindeki iki kelimede toplar ve harfte durulduğunda sekmenin daha belirgin olduğunu söyler.

Tablo, o beyitte geçen iki güç derecesi için iki ad kullanır. Kalkale-i suğrâ, yani küçük sekme, kelime içinde ya da sonraki kelimeye bağlanan sükûnlu bir harftir; örneğin ٱقْرَأْ (iqraʾ, 96:1) kelimesindeki qāf. Kalkale-i kübrâ, yani büyük sekme, üzerinde durduğunuz harftir; örneğin بِرَبِّ ٱلْفَلَقِ (al-falaq, 113:1) ifadesindeki son qāf. Vikipedi'nin Arapça ve İngilizce kalkale maddeleri durmayı iki dereceye ayırır: en güçlü sekme, şeddeli bir harfte durmaktır; örneğin وَتَبَّ (wa-tabb, 111:1); iki madde de bu örneği verir.

Med: uzun bir ünlü kaç hareke çekilir

Med, ا, و ya da ي ile yazılan uzun bir ünlünün uzatılmasıdır. Tek başına uzun bir ünlü 2 hareke sürer. Ardından gelen bir hemze ya da sükûn, bir durumda da önündeki bir hemze, farklı bir uzunluk belirler. Tuhfetü'l-Etfâl çeşitlerini vâcib, câiz ve lâzım diye ayırır. Aşağıdaki hareke sayıları Şâtıbiyye tarikiyle Hafs rivayetine aittir ve Gâyetü'l-Mürîd'i izleyen Arapça Vikipedi'nin med kuralları maddesinden alınmıştır.

Kalın ve ince harfler

Yedi harf her zaman kalın okunur: خ ص ض غ ط ق ظ (khāʾ, ṣād, ḍād, ghayn, ṭāʾ, qāf, ẓāʾ); İbnü'l-Cezerî bunları خص ضغط قظ kelimelerinde toplar. İki harf değişir: râ ve Allah lafzındaki lâm. Diğer bütün harfler incedir. Kalın bir harf dilin arkası kaldırılarak söylenir, böylece ses dolgun ve derin çıkar. İngilizce konuşanların zorlandığı Arapça sesler rehberimiz, dört kalın (tefhimli) ünsüzün nasıl çıkarıldığını gösterir.

Râ üstünlü ya da ötreliyse kalın okunur, örneğin لِرَبِّكَ (li-rabbika, 108:2); esreliyse ince okunur, örneğin ٱلْقَارِعَةُ (al-qāriʿah, 101:1). Sükûnlu râ kendinden önceki harekeye uyar: esreden sonra incedir, meğer ki ardından kalın bir harf gelsin ya da esre kelimenin kendisine ait olmasın (iki istisna da el-Mukaddimetü'l-Cezeriyye'de geçer). Üstün ya da ötreden sonra kalındır; örneğin İngilizce Vikipedi maddesinin verdiği وَٱلْعَصْرِ (wal-ʿaṣr, 103:1) örneğinde, kelimenin sonunda durulduğunda.

Allah lafzının lâmı üstün ya da ötreden sonra kalın okunur, örneğin قُلْ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ (qul huwa llāhu aḥad, 112:1); esreden sonra ise ince okunur, örneğin بِسْمِ ٱللَّهِ (bismi llāhi, 1:1).

Şemsi bir harften önce gelen belirlilik takısı al-'ın lâmı, en sık rastlanan okunmayan harftir: yazılır ama söylenmez; renkli mushafın onu gri basmasının nedeni budur. Şemsi ve kameri harfler sayfamız 28 harfin hepsini sınıflandırır.

Sık yapılan tecvid hataları

Yeni başlayanların hatalarının çoğu, bir kuralı yeri olmayan yerde uygulamaktan ya da bir uzunluğun kaymasına izin vermekten doğar. Yukarıdaki kaynaklar şu beş hataya karşı uyarır:

• Tek bir kelimenin içinde nunu katmak. İdğam yalnızca iki kelime arasında olur, bu yüzden ٱلدُّنْيَا n sesini korur.
• Mimi wāw ya da fāʾ önünde gizlemek. و ve ف önünde mim, dudaklar kapanarak açıkça söylenir.
• Kalkale sekmesini bir ünlüye dönüştürmek. Vikipedi sekmeyi zayıflamış bir ünlü, kısa bir yankı olarak tanımlar; bu yüzden iqraʾ, iqara olmamalıdır.
• Aynı türden meddin uzunluğunu değiştirmek. Arapça Vikipedi'nin med maddesine göre aynı türden her med, bir okuyuş boyunca aynı uzunlukta tutulur: med-i munfasıl bir kez 4 hareke çekildiyse her seferinde 4 hareke çekilir.
• Bir rengi kural sanmak. Renkler her matbaanın kendi açıklamasıdır; bu yüzden kuralı öğrenin ve kullandığınız her mushafın renk açıklamasına bakın.

Sesleri bir hocadan öğrenin

Bir tablo size kuralın ne olduğunu söyler. Onu doğru uygulayıp uygulamadığınızı söyleyemez, çünkü kurallar seslerle ilgilidir ve kendi hatalarınızı duyamazsınız. Site sahibinin yetişkinken Arapça öğrenme hikâyesi bu sırayı anlatır: önce okuma, sonra özel bir öğretmenden kurallar. Kendi sözleriyle: "Okuma hızım arttıkça özel öğretmenim farklı tecvid kurallarını öğretmeye başladı" ve bu kuralları çalışmak için "özel renk kodlu bir Kur'an kullandık".

Okumanız hâlâ yavaşsa okuma alıştırmalı Arapça okuma rehberimizle ve Arapça harekeler rehberimizdeki harekelerle başlayın. Bir hoca arıyorsanız çevrimiçi Kur'an derslerini saatlik ücrete göre karşılaştırmamız 11 kurumu listeler. Tecvid, Kur'an'ın nasıl okunduğunu ele alır. Ne anlama geldiği için Kur'an Arapçası nasıl öğrenilir sayfamıza ve Kur'an kök kelimeleri gezginine bakın.

Kaynaklar

Kurallar ve harfleri, Arapça Vikikaynak'ta okunan iki öğretici manzumeden alınmıştır. Hareke sayıları yukarıda adı geçen Arapça Vikipedi maddelerinden, Kur'an metni ise Quran.com'dan alınmıştır:

• Süleyman el-Cemzûrî, Tuhfetü'l-Etfâl (1198 H.'de tamamlandı): sakin nun ve tenvin, gunne, sakin mim, med çeşitleri.
• İbnü'l-Cezerî, el-Mukaddimetü'l-Cezeriyye: kalkale, kalın harfler, râ, Allah lafzının lâmı.
• Atiyye Kâbil Nasr, Gâyetü'l-Mürîd fî İlmi't-Tecvîd (7. baskı, 1992), Arapça Vikipedi'nin med kuralları ve gunne maddelerinde aktarıldığı şekliyle: Hafs için hareke sayıları.
• İngilizce Vikipedi, Tajwid (Kristina Nelson'ın The Art of Reciting the Qur'an adlı kitabını kaynak gösterir) ve Arapça Vikipedi, kalkale: kalkalenin dereceleri ve kalın râ örneği.
• Quran.com: bütün Kur'an örnekleri, sitenin rasm-ı Osmânî imlalı metninden alınmıştır. Her örneğin renkli harflerini, Quran.com'un o kuralı işaretlediği her yerde sitenin kendi tecvid işaretlemesiyle karşılaştırdık.

Sıkça sorulan sorular

Arapça öğrenmeye devam edin

• Bir üst bölümKur'an Arapçası Nasıl ÖğrenilirKurs satın almadan Kur'an Arapçası öğrenin. Altı ücretsiz ve ücretli seçenek; fiyatı, önceden ne bildiğinizi varsaydığı ve zayıf yanlarıyla karşılaştırmalı.
• Aynı konudaArapça İslami İfadeler ve Ne Zaman SöylendikleriTam harekeli 29 Arapça dini ifade: kelime anlamları, her birinin söylendiği an ve karşılığında sizden beklenen cevap.
• Aynı konudaKur'an'da En Sık Geçen KelimelerKur'an'da en sık geçen 100 kelime tek tabloda: harekeli Arapça, okunuşu, anlamı, kökü ve corpus.quran.com'dan kesin geçiş sayısı.
• OpenArabic'te ayrıcaArapçada samiʿa (işitmek, duymak) Fiili Nasıl ÇekilirArapça samiʿa (işitmek, duymak) fiilinin çekimi: sağlam bir I. bab fiili. Bütün zaman ve kiplerde 13 şahıs, tam harekeli, transliterasyonlu.